اعتراف گیری، نمایش نفرت انگیز تعذیب و شکنجه در ملاء عام است / مسعود نقره کار

اعتراف گیری، نمایش نفرت انگیز ِتعذیب و شکنجه در ملاء عام است.

مسعود نقره کار

اعتراف گیری و تواب سازی، به عنوان مجازات، تعذیب و شکنجه بخشی از ساختار نظام سیاسی و قضایی حکومت اسلامی ست. این حکومت چهل سال است دگراندیشان، روشنفکران و مخالفان سیاسی و عقیدتی اش، و بخشی از جامعه را با کاربرد چنین روش و مَنشی شکنجه کرده است. تازه ترین نمایش این نوع مجازات، تعذیب و شکنجه را درنمایش اعتراف گیری از سه آزادیخواهِ عدالت طلب اسماعیل بخشی، علی نجاتی و سپیده قلیان شاهد بودیم .

****
اعتراف گیری از”متهم، مجرم، گناهکار” و نمایش و نشان دادن آن به مردم می باید عمری طولانی داشته باشد. اگر نخواهیم راه دور برویم دوران تفتیش عقاید ( باورکاوی- انکیزیسیون ) ” از هنگامی آغاز شد که کلیسای کاتولیک کوشید به یکپارچگی دینی مورد نظر خود نائل شود و با فرقه گرایی دینی مبارزه کند.” این دادگاه‌ها با اتهام زنی “ارتداد، شرک، جادوگری، جنگ با خدا و گناه بدعت ” قربانیان را وادار به اعتراف می کردند تا مُهرو داغِ دارالجهل های شان بر”عصر ایمان”شان زده باشند. از نگاه اینان هراندیشه و عملی که با مسیحیتِ آنان همخوانی نداشت، مستوجب اعتراف کردن و اظهار ندامت، شکنجه و مرگ بود. درآغاز این نوع اعتراف گیری ها جنبۀ دینی و مذهبی داشت اما به تدریج پدیده ای سیاسی نیزشد.
از نمونه های تاریخی و جنجالی این نوع اعتراف گیری ها و دادگاه های نمایشی می توان به محاکمه “جوردانو برونو” اشاره کرد که سر انجام به گناه اینکه همچون استادش ” نیکلای کپرنیک “بر این باور بود که :” زمین مرکز عالم نیست و خورشید در مرکز عالم قرار داردو این زمین است که به دور خورشید می چرخد” سوزانده شد. برونو تن به پذیرش اعتراف و ندامت نداد. حکایت اعتراف و ندامت گالیله و آنچه دارالجهل ها با او کردند، نمونه ای دیگر است. فرانسیس بیکن نیز که به جای کتاب آسمانی ” کتاب طبیعت را گشود” سرنوشتی چون پیشینیان اش داشت. شاید بتوان سوزندان” ژاندارک ” که از سوی کلیسا به ” بدعت گذاری و ارتداد ” محکوم و سوزانده شد را سرآغاز نوع سیاسی این دست اعتراف گیری ها و نمایش ها قلمداد کرد.

و از این نمونه ها نیز تاریخ کم ندیده است:

” دامی یَن( به جرم سوءقصد به جان شاه) در دوم مارس ۱۷۵۷ محکوم شد که در برابر کلیسای پاریس به جرم خود اعتراف و طلب مغفرت کند… و از آنجا با گاری به میدان گروبُرده شود و برقاپوقی که در آنجا بر پا شده با انبری گداخته و سرخ سینه، بازوها، ران ها و ماهیچه های ساق هایش شکافته شود، و در دست راست اش درحالی که چاقویی را گرفته که با آن به جان شاه سوء قصد کرده با آتش گوگرد سوزانده شود و روی شکاف های ایجاد شده در بدن اش سرب مذاب ، روغن جوشان، صمغ گداخته و موم و گوگرد مذاب ریخته شود، و سپس بدن اش با چهار اسب کشیده و چهار شقه شود و …” ( فوکو- مراقبت و تنبیه)
این نوع اعتراف گیری ها واعلام ندامت ها نه فقط در اروپا، در سایر قاره ها و کشورها ی جهان نیز وجود داشت، و نه تنها مسیحیت، سایرادیان و مذاهب و ایدئولوژی های مذهب گونه نیز با مرتد خواندن اندیشگی ها و رفتار های متفاوت و مختلف به اعتراف گیری و تعذیب ” گناهکار” روی آوردند. تاریخ اسلام نیز تاریخ وفور این نوع تعذیب ها و مجازات ها ست اما به لحاظ تاریخی و اهمیت دینی و سیاسی، مطرح ترین و معروف ترین آن ها اعتراف گیری های کلیسای” تفتیش عقاید” دردوران قرون وسطی است.
در تاریخ معاصر اعتراف گیری و دادگاه های نمایشی ایدئولوژیک و سیاسی نیزبه وفور برپا شده اند. ژزف استالین بر پا کننده بساط اعتراف گیری و تعذیب و مجازات یاران و همکاران اش نمونۀ شاخص این رفتار وجنجالی ترین نوع آن ها بود. در دهه‌ی ۱۹۳۰ به دستور استالین دادگاه‌ها ی نمایشیِ بهترین کادر ها و رهبران حزب کمونیست، دانشمندان، پژوهشگران و نویسندگان به بهانه‌ی این که با اعتراف خود به کشور، حزب، انقلاب و استالین خدمت می‌کنند، شرم آورترین صحنه های اعتراف به گناهان ناکرده بود. برخی ازقربانیان اعدام شدند، و برخی دیگر در اردوگاه‌های سیبری جان باختند. بوخارین، زینوویف، کامنیف و … که ازپایه گذاران انقلاب و حزب بلشویک روسیه بودند، قربانیان این صحنه سازی ها شدند.
در بسیاری از کشور های جهان این شیوه اعتراف گیری و دادگاه های نمایشی وجود داشته و دارد، برای نمونه به چین و امریکا می توان اشاره کرد. در امریکا در دوران مک کارتیسم این شیوه به کارگرفته شد.
در ایران اعتراف گیری پنهان و آشکار ( علنی و نمایشی )، چه پیش از اسلام و چه پس از اشغال ایران توسط اعراب رایج بود. در اسلام این شیوه در کنارجنبه های قضایی و قانونی، ارزش” آموزشی ” و جلو گیری از تکرار ” گناه ” و” جرم” نیز پیدا کرده است، با این خیال که مردمان با شنیدن اعتراف به گناه و دیدن تعذیب و مجازات به سراغ کار ها و گفته های گناهکارانه و جرم آلود نخواهند رفت.
در گذشته میادین شهر ها محل برگزاری این نمایش ها بود، اما اندک اندک به تالار های حکومتی، و تالارها و اتاق های زندان ها و دادگستری ها کشیده شد. گاه نیز این اعتراف گیری ها و ندامت ها به طور مکتوب نوشته و پحش می شد، که برای نمونه به زمان رضا شاه به التزام نامه یا توبه نامه ملک الشعرای بهارمی توان اشاره داشت.
با رونق بازار تلویزیون این جعبه ی جادویی بهترین وسیله برای اجرای این نمایش ها شد. در دوران محمدرضا پهلوی اعتراف گیری و نمایش علنی اعتراف ها، بخشی از ساختار سیاسی و قضایی رژیم پهلوی شد، بویژه بعد از واقعه ی سیاهکل که صدها تن از فعالین سیاسی، فرهنگی و ورزشی قربانیان این نوع اعتراف گیری و نمایش شدند. یکی از بزرگترین نمایش های اعتراف گیری و اعلام ندامت در زمان پهلوی نمایش “گروه سپاس “یا ” سپاس، سپاس اعلحضرتا” بود. در بهمن ماه سال ۲٣۵۶ شاهنشاهی ( فوریه ۱۹۷۷)، ۶۶ زندانی سیاسی و عقیدتی ( ۵۹ مرد و ۷ زن ) دردادگاهی نمایشی اعتراف و اظهار ندامت کردند و مورد عفو ملوکانه ی آریا مهر قرار گرفتند . اکثر این زندانیان “مسلمان و مارکسیست ” بودند. در میان آنها چهره هایی چون حبیب الله عسگر اولادی، حاج مهدی عراقی و مهدی کروبی نیز حضور داشتند .
در حکومت اسلامی اعضای گروه فرقان در سال‌های ۵۸ و ۵۹ نخستین اعتراف‌ کننده های این نمایش ها بودند. برخی از افراد “دفتر هماهنگی‌های مردم و رئیس جمهور” آقای بنی صدر قربانیان بعدی بودند. از خرداد سال ۶۰ به بعد رهبران و فعالین سازمان های مجاهدین، فدایی، پیکار، سربداران و گروه های دیگر چپ اعتراف کنندگان این دست دادگاه های شدند. این اعتراف گیری ها از آغاز سال ۱٣۶۱ به کسانی که از حامیان قدرت و نظام سیاسیی اسلامی بودند نیز تسری یافت. سپس نوبت به رهبران و کادر های حزب توده ایران و سازمان فداییان اکثریت رسید. با یک وقفه چند ساله برخی از نویسندگان ، ملی – مذهبی ها و اصلاح طلبان نیز به صحنه ی این نوع اعتراف گیری ها و نمایش ها کشانده شدند….که یکی از بزرگترین ها وپُر هیاهوترین ها اعتراف گیری ها ی سال های ۸۹-۸۸ ( جنبش سبز) بود، و اکثر اعتراف کنندگان کارگزاران حکومت اسلامی را شامل می شدند.

اعتراف گیری

اعتراف به معنی پذیرش خطاست. بیان یا اقرار به پذیرش خطا راهی برای کاهش فشار های روانی ناشی از انجام عمل خطا، و نیز روشن شدن علل و چرایی بروز خطا و تلاش برای جلو گیری از تکرار آن است. روانپزشکی، روانکاوی، روانشناسی و برخی مذاهب با چنین بر داشتی به سراغ امراعتراف رفته اند. پذیرش گناه و جرم به معنای پشیمانی و پاسخگویی در برابر قانون است. این اما با روند اعتراف گیری ای که برخی مذاهب و ادیان و ایدیولوژی مشابه در قدرت سیاسی از آن سوء استفاده کرده و می کنند، متفاوت است.
در نگاه برخی مذاهب و ایدیولوژی های مشابه، اعتراف برای پالایش روح و روان اعتراف کننده و کشف حقیقت و پاسخ انسانی و قانونی به آن نیست، وسیله ای برای تولید” حقیقت کاذب ” و تعذیب و مجازات دگراندیش و مخالف است، وسیله ی ست تا قدرت دینی و سیاسی دلیل وجودی اش، یعنی حقیقت کاذب و دروغین اش را حقیقت بنمایاند. نظام های سیاسی دینی و ایدیولوژیک توتالیتر و اقتدار گرا برای توجیه و تدوام حیا ت شان زندانیان عقیدتی و سیاسی را با اعمال شدیدترین شکنجه های روانی و جسمانی مجبور به پذیرش گناه یا جرمی که زندانی مرتکب نشده است، می کنند. این امر می تواند پنهانی در زندان ها وشکنجه گا ها رخ بدهد و یا به طور آشکار در برابر دوربین تلویزیون به نمایش گذاشته شود.
برخی ازاهدافی که حکومت اسلامی از اعتراف گیری درنمایش های تلویزیونی و دادگاه های نمایشی دنبال می کند را می توان به اختصار موارد زیر دانست:
۱- توجیه و تبلیع قدر قدرتی قدرت سیاسی و کسب نوعی مشروعیت
۲- نمایش قدرت در به شکست کشاندن هر گونه ابراز نارضایتی و مخالفت
٣- فرافکنی اقدام ها ی غیر قانونی و فجایع به دیگران
۴- تحقیر دگراندیشان و مخالفان
۵- تولید وحشت و ترس درمیان مخالفان و جامعه
۶- تلقین حس امنیت فردی و اجتماعی به مردم به ویژه هواداران قدرت سیاسی
۷- اصلاح انسان های گناهکار ( نهی از منکر علنی و آموزشی)

چرا زندانی و اسیر تن به اعتراف های نمایشی می دهد:

برخی از عواملی که سبب شده اند زندانیان ( قربانیان ) تن به اعتراف های نمایشی بدهند :
۱- گریز از شکنجه و جلو گیری از تکرار آن.
۲-   پذیرش شکست فکری و سیا سی خود و جریان فکری و سیاسی ی وابسته به آن
٣- همسویی فکری و نزدیکی عقیدتی با بازجو و شکنجه گر.
۴- ریزش موقتی ی ارزش های انسانی در قربانی در نتیجه تاثیرگذاریِ افکار و کردار بازجوها و شکنجه گران. ریزش این ارزش ها بی تفاوتی نسبت به قضاوت دیگران را نیز بهمراه می آورد.
۵- القاء ها ی( ارشاد های) بازجو و شکنجه گر.
بازجو و شکنجه گر بر بنیان بهم ریختگی ذهنی و روانی ی زندانی قربانی ذهن کشی او را هدف می گیرد. بازجو و شکنجه گر تلاش میکند این ذهن رابه ” لوح سفید” بدل کند ودگرگونی و تغییر هویت و ماهیت زندانی و نیز قانع شدن اجباری زندانی برای پذیرش القا ء ها را بر آن لوح بنشاند. در واقع پدیده ای مشابه ” شتشوی مغزی ” را سبب شود.
( این تغییر هویت اعتراف کننده و قربانی را مهندس بازرگان سالیانی پیش طنازانه اینگونه بر زبان آورد:
«… تا دو روز دیگر عمر نخستین مجلس شورای اسلامی که این‌جانب عضو آن بودم و از مزایای این عضویّت، از جمله [از] مصونیت پارلمانی برخوردار بودم به پایان می‌رسد. از پس‌فردا من نیز مانند بقیه موکّلینم قابل تعقیب و بازداشت و تأدیب هستم. به همین دلیل نیز با استفاده از فرصتی که رئیس مجلس در اختیار بنده گذاشته‌اند می‌خواهم به اطّلاع برسانم که اگر در روزهای بعد شاهد گردیدید که بنده را بازداشت کردند و بعد با تبلیغات و سر و صدا اعلام نمودند که بنده جهت بعضی توضیحات و روشن نمودن حقایق در تلویزیون ظاهر خواهم شد و در صورتی که دیدید آن شخص حرف‌هایی غیر از سخنان دیروز و امروز می‌زند و مثل طوطی مطالبی را تکرار می‌کند، بدانید و آگاه باشید که آن فرد مهدی بازرگان نیست»! [روزنامه جمهوری اسلامی، ۱۰ اردیبهشت ۱۳۶۳]).

پیامد های روانی و رفتاری فردی برای اعتراف کننده :

پیامد های روانی و عصبی تعذیب و مجازات اعتراف گیری نمایشی با توجه به شرایط جامعه و بر داشت فرد اعتراف کننده، جریان سیاسی وابسته به آن و نیزجامعه از پدیده ی اعتراف، فرق خواهد کرد.
پیامدها یا عوارض روانی با نگاه فرداعتراف کننده، جریان سیاسی وی و جامعه به پدیده اعتراف متناسب خواهد بود. در گذشته فرد اعتراف کننده، جریان های سیاسی و جامعه امر اعتراف های نمایشی را مذموم و زشت و ناشی از ضعف و بریدن، و در نهایت خیانت می پنداشتند . چنین بر داشتی ناشی از ” قهرمان” پنداشتن زندانی و مبارزان و فعالان سیاسی و عقیدتی از یک سو و ناآشنایی با مکانیزم های اعتراف گیری از سوی دیگر بود. امروز چنین پندار و باوری دچار تغییر شده است. اعتراف کننده به خود و جریان سیاسی او و بخشی از جامعه به او به عنوان یک “قربانی” نگاه می کنند، قربانی ی وحشیانه ترین شکنجه های روانی و جسمانی. به همین دلیل عوارض روانی ( و جسمانی) نیز فرق خواهد کرد. بدیهی ست هنگامی که به اعتراف کننده به عنوان یک قربانی برخورد شود نه یک خائن، شدت پیامد ها و عوارض کاهش چشمگیری خواهند داشت.
عوارض روانی و رفتاری می توانند احسا س گناه نسبت به خود، گروه و جامعه، افسردگی، اضطراب و کاهش حساسیت به آنچه پیرامون او می گذرد، و کاهش احساس های عاطفی، کاهش توانایی تمرکز، بیخوابی، کابوس، گوشه گیری و انزوا و نوعی ترس ( فوبیا) از حضور در جمع و… باشند.

پیامد های روانی در سطح جامعه
پیامدهای روانی – اجتماعی این اعتراف گیری ها :
۱- گسترش نومیدی، اضطراب و نگرانی، و افزایش بیماری های روانی و عصبی در جامعه ناشی از انتشار وحشت و ترس در جامعه.
۲- قدرت نمایی ضد انسانی و وحشیانه، که درمیان مخالفان دو نوع واکنش را سبب می شود :
الف: ترس، نومیدی و سرخوردگی
ب:ایجاد کینه و نفرت نسبت به حکومت و اتخاذ روش ها و واکنش های قهر آمیز
ضمن اینکه تدوام این نمایش ها خفقان و بی تفاوتی نسبت به مسایل سیاسی و اجتماعی، و حتی دینی را به دنبال خواهد داشت.
٣- دامن زدن به تداوم حیاتِ تئوری توطئه و سوءظن در جامعه
۴- بی اعتمادی نسبت به حکومت و نظامی که اعتراف گیری در معنای تعذیب و شکنجه در ملاء عام ابزار سیاسی، عقیدتی و اخلاقی اش است.

 

*این مقاله بازنویسی شده مقاله ای ست که به سال ۱۳۸۸ منتشر شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *