مرا به زمان وسوسه ها ببر / نقد کتاب «اندوهی ژرف» یاسمینا رضا / کتایون آذرلی

مرا به زمان وسوسه ها ببر.

اندوهی ژرف
نویسنده یاسمینا رضا
منتقد: کتایون آذرلی
سقوط مردی را در درون خود بخوانیم. بنگریم. قصه به همین سادگی ست.
از لحظه ها عکس می گیرم. از واژگانی که کنار هم چیده شده اند و از تنهایی و اندوه مردی سخن به میان می آورند که هفتاد و سه سال د ارد. هفت ده زیسته است. در خود و بیرون از خود و حالا در آستانه ایستاده و با رندی تمام حرف های ناگفته اش را رو به پسرش، که قطعاً باید ادامه دهنده ی او و نامش باشد، می نویسد.
می نویسد اما او خواننده ی کلماتش نیست. مست است و لابعالی.
“به تو تبریک می گویم رفیق. با فاصله ی یک نسل،تو تنها آیینی را که مرا به حرکت وا می داشت. در من کشتی. منی که تنها وحشتم یکنواختی روزهاست. منی که حاظرم از درهای جهنم بگذرم تا از این دشمن مرگبار بگریزم. پسری دارم که میوه های خام مناطق گرمسیری را با لذت تمام نوش جان می کند. و خواهرت با شور و اشتیاق احمقانه ای به من گفت؛ حقیقت چندین چهره دارد.”ص۱۵
“از خودت می پرسی روزهایم را چگونه می گذرانم؟ همیشه در حال متحول شدن یعنی چه؟
سیری ناپذیر. آرامش ناپذیر یعنی چه؟
آرامش! کلمه ی ناشناخته ای است برای. کسی که دست به عمل زده از سرانجام کار در هراس است.چون هیچ چیز غم انگیزتر و بی رنگ و رونق تر از به حقیقت پیوستن کاری نیست. اگر من در پی متحول شدن دائمی نبوم، ناچار می شدم علیه اندوه ِ سرانجام گرفتن ها مبارزه کنم.” ص۱۶
“حالا نگاه کن در انتخاب واژه ها چقدر به تو احترام می گذارم. بهتر است بگویم؛ آسایش، نه آرامش.
تو تبدیل به خزه ی دریا شده ای.”ص۱۷
یک تکه عکس دیگر:
” باغچه یک سره کار من است. اگر همین جا، همین آلان بمیرم. باغچه در عرض دو ماه تبدیل به بوته زاری وحشی می شود. زن همسایه پرده های آپارتمانش را عوض کرده است. از زمان وقوع فاجعه، هر روز صبح و همه ی صبح ها درباره ی فاجعه تلفنی با او صبحت می کنم. تغییر دادن پرده ها فاجعه است.” ص۲۱
“با او می خندم. بدون فکر پنهانی خاصی می خندم. همدردی می کنم و چون فاجعه ی پرده ها را درک می کنم. ما هم می توانیم بخندیدم.” ص۲۱
“ببین رفیق. طی یک نسل، تو تنها اعتقادی را که به هیجانم می آورد از من زدودی. منی که تنها وحشتم یکنواختی روزهاست. منی که حاظرم درهای جهنم را باز کنم تا از این دشمن کشنده رهایی یایم، پسری دارم که در بی کاره گی می گندد.”ص۲۳
تکه ی عکسی دیگر میان واژه ها:
” زندگی مان چیزی است که بی صبرانه می طلبیم و واقعیت، ماده ای که باید رهایش کرد. بقیه چیزی نیست جز چرب زبانی های زنانه”ص۲۴
عکسی دیگر:
“باغچه یک سره کار من است. اگر همین جا، همین الان بمیرم. با غچه در عرض دو ماه تبدیل به بوته زار وحشی می شود.” ” اما بعد با او می خندم.و چون فاجعه پرده ها را درک می کنم. ما می توانیم در مورد آن بخندیم.”ص۲۲
“حالا نگاه کن. زندگی همان چیزی است که بی صبرانه می طلبیم و واقعیت ماده ای که باید رهایش کرد.”
” مادرت، “نانسی” خیلی زود شبیه یک زن آمریکایی شد. او سال هاست که با من همخوابگی نمی کند. دلیلش را هم این می داند که دوره ی تخم ریزی اش به پایان رسیده است و لوزمی ندارد با من همخوابگی کند.”ص۳۲
“در ضمن می دانی که او روان شناس است. و روان شناس هر چیز را تحلیل فرویدی می کند. از دهان به معقد از معقد به د هان.”
” در نتیجه تو با ذهنی آسیب دیده و روحی خاموش، در بدترین شرایط با زندگی روبه رو شده ای. به قول دیگران، تو بذر آدمی معتاد یا بزه کاری، هر چند اگر مادرت روان شناس باشد”ص۳۴
عکسی دیگر از زندگی ماشینی، عدم پذیرش خویش. جدال با زمان و پیری:
“او وانمود می کند که با شجاعت پیر می شود. یک احظه ترسیدم که با قدرتی که از طرز تفکر جدیدش پیدا کرده بود، چین و چروک ها و سیبل را نپذیرد و عصا به دست راهش را دامه دهد. به کرم اکسفولیا تیک فورس سی رادیانس، که آخرین کشف من در این نهانگاه جنون است، بر می خوری. می دانی که هرگز به زبان انگلیسی تسلط نداشتم. این کلمات مرا به وحشت می اندازند؛ اکسفو لیا…تیک…فورس…سی…رادیانس!”ص۴۱
“آه خدای من، از تو می خواهم که یک روز حتی یک ساعت مرا به زمان وسوسه ها ببری.”ص۵۵
و اما عکس آخر:
” اگر انزوای زناشویی میان زن و شوهر هر مبادله ی فکری را ناممکن نساخته بود، با نانسی، مادرت می گفتم که ترجیح می دادم پسرم جنایتکار باشد تا مبلغ خوشبختی. اگر فروپاشی زنانوشی هر نوازشی را ناممکن نساخته بود. نانسی به من لبخند می زد و ضمن نوازش کردن صورتم می گفت مسائل را جدی می گیری! و بعد من ادامه می دادم که مرد بی رحمی را انتخاب کرده است. خود را وفق نمی دهد. تنفری را که تغذیه می کند و بنیانش را می سازد، انکار نمی کند.”ص۸۳
“پسرم، همه تنهاییم. تنهایی بی کران. بی جانبه. و میان یک تنهایی با تنهایی دیگر کم و بیش پیوندی وجود دارد.” ص ۸۵
“هر روز دنیا مرا کوچک تر می کند و امروز دنیا است که در من کوچک می شود” ص۸۵
همه قطعه های عکس ها را کنار هم بگذاریم. می گذاریم. بعد می بینیم داستان ماجرای ساده ای دارد. مردی هفتاد و سه ساله از سقوط و زوال خویش می گوید. این عکس ها ورق زدن و مرور کردن است بر ایام گذشته، بر عمری که گذشته. بر خورشیدی که دارد غروب می کند. و صحنه ها ی زودگذر و حوادث کوچکی از زندگی خودش دخترش، پسرش، و زنش را به زبان ساده و سخت پرطراوت برای پسرش که در سفر است توصیف می کند. ولی عمق فاجعه و ژرفنای اندوه در همین ساده گویی است. در همین نگاه رندانه به عمری هفتاد و چند ساله. مثل تماشاگری که با تفنن از نمایشگاه ِ عکسی دیدن می کند گه گاه طنز است، گاه تمسخر، گاه اندوه، و گاه فاجعه و در پایان مرگ.
راوی در سراسر کتاب متکلم وحده است. اجازه ی هیچ گونه خودنمایی را به نویسنده نمی دهد. نویسنده هم اصراری ندارد دخالتی بکند یا خودی نشان دهد. قلم را آزاده گذاشته تا هر چه دلش می خواهد بگوید، به هر جا دلش می خواهد سر بزند. گاه بعضی ها را دست بیندازد یا ریشخند کند. به هر حال برای عده ای دل بسوزاند و به عمق فاجعه آمیز عمری که گذشته ووجودی که رو به زوال می رود رخنه کند .
کتاب، تابلوی نقاشی هم است. نقاشی که از سر تفنن، یا سبکسری، یا سر به هوایی و گاهی هم جدی و خشمگین نوک قلم مویی این جا، نقطه رنگی، سایه ای یا هاشوری آن جا بزند، بی آن که انگیزه ی خاصی را دنبال کند و یا موضوع خاصی را در تابلو بنمایاند. راوی خواننده را گاه می خنداند. گاه بی اعتنا می گذارد و می گذرد و گاهی هم اشکش را در می آورد.
یک عکس دیگر را با هم بینیم. تو گویی تابلویی دیگر:
“دنیا برایم تنگ می شود. دنیای دست کاری کنندگان کلمات، خوش بینیانی با لباس مبدل.”ژنویو” عاشق خنده هایتان هستم. امشب دو نفری علیه چیزی می توانیم توطئه کنیم. یک بطری دیگری سفارش می دهم. بنوشیم. زمان می گذرد و بیرون از این لحظه، همه چیز غیر واقعی ست.بنوشیم. بخندیم. علیه دیوانگی توطئه کنیم. من مردی هستم که امشب به آن نیازمندید.
“یا سمینا رضا” از پدری نیمه ایرانی ـ نیمه روس و مادری اهل مجارستان در سال ۱۹۵۹ به دنیا آمد. هر دو پس از تسلط کمونیسم بر نیمی از اروپا ، به فرانسه گریختند و در پاریش سکنا گزیدند. او که بچه ای تیزهوش و استثنایی بود در هفت سالگی نویسنده گی را شروع کرد و در شانزده سالگی دیپلم را گرفت و دربیست و سه سالگی لیسانس علوم اجتماعی و هنرهای دراماتیک را بیشتر خود را به نوشتن نمایشنامه، مقاله و فیلم نامه نویسی اختصاص داد.
نماشنامه ی “هنر” در سال ۱۹۹۸ جایزه ی ارزشمند تونی را در نیویورک به دست آورد. تا به حال به سی و پنچ زبان از جمله آلمانی ترجمه شده است و در پایتخت های بزرگ دنیا از جمله برلین. لندن. توکیو و غیره به صحنه در آمده است.
سبک نوشته های او سهل و ممتنع است. به شیوه ی رمان نو یا هواداران جریان سیال ذهن و حدیث نفس می نویسد و از “ناتالی ساروت” بسیار الهام گرفته است. او در بند و قانونی در نوشتن نیست و خود را در چهارچوب قواعد دستور زبان و روش های کلاسیک جمله نویسی زندانی نمی کند. گفتارها را از آدم های گوناگون در هم می آمیزد و هوش و کیاست خواننده را به کار می گیرد تا پی ببرد منظور کیست و موضوع چیست.
فقط همین.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *