زنان روشنفکر / مسعود نقره‌کار

زنان روشنفکر*

مسعود نقره کار

 

روشنفکری پدیده ای مردانه نیست اما سنگینی و وزن حضورمردان و مطرح تربودن شان حتی درعرصه جنبش روشنفکری میهنمان مشهود بوده است. معنای سخن این نیست که زنان روشنفکر و تاثیرگذارنداشته ایم (۱) پرسش اما این بوده است که چرا تعداد، میزان حضور و تاثیر گذاری زنان روشنفکردرجامعه و حتی جنبش روشنفکری نسبت به مردان روشنفکرکم تراست، و حتی روشنفکری ما هم ” مذکر” است. این پرسش البته تازگی ندارد واز آغازِ حیات روشنفکری درمیهنمان مطرح بوده است.

“فکر” پدیده ای فرا جنسیتی ست. فکراصیلِ مردانه وزنانه درمعنای فکرِدرجه یک و دو، وجود نداشته و ندارد. تفاوت های زیست شناسی، روان شناختی و فیزیولوژیک، یا تمایزهای جسمانی، ذهنی، روانی و اخلاقی ( عاطفی) بین زن و مرد نقشی تعیین کننده در ماهیت و روند شکل گیری فکر و محتوی آن ندارند. عوامل سرشتی، موروثی و ژنتیک برتمامی پدیده های روانی و ذهنی، و برظرفیت و توانائی این پدیده ها تاثیر گذارند اما ” فکر” بیش ازهرچیز تحت تاثیرعوامل و بازتاب های محیطی ( اجتماعی، فرهنگی ، سیاسی، دینی، اقتصادی و…) شکل و قوام می گیرد. فکررا پدیده ای ” به غایت پیچیده” خوانده اند که خاستگاه آن به طوراساسی قشرمغز به ویژه در منطقه بخش قدامی مغز( بخش پیشانی) است، رشد قشرمغز و این ناحیه را در انسان حاصل تکامل کار و گفتار و نوشتار دانسته اند. فکر و ” تفکر” محصول روندهائی ناشی ار تآثرات محیط، طبیعت، جامعه و ارگانیسم انسان است. فکرساختن و پرداختن تآثرات درک شده و یا جنبشی ناشی از فعالیت های عالی عصبی و تآثرات متقابل مهار و برانگیختگی ست. فکر و تفکر بیش ازهرعاملی محصول تعامل و تصوری ست که انسان از محیط، پدیده ها و اشیاء دارد، محرک ها وتصوراتی که از طریق حواس به مغز می رسند، بنابراین محتوی فکر انسان بیش ازهرچیزناشی از دنیای پیرامون اوست . انسان اما این توانائی ذهنی و روانی را نیز دارد که به طورارادی محتوی تفکر خود را تغییر دهد یا از ورود برخی تآثرات درک شده به حیطه تفکر جلوگیری کند. تفکر در روند شکل گیری و پیشرفت اش به تعمیم، حکم، استقراء، استدلال و استتنتاج، و عمل خواهد رسید.

 

غیبت یا حضور کمرنگ زنان در عرصه روشنفکری و به طور کلی تاریخ تفکررا بیش ازهرچیز می بابد در نقش عوامل محیطی دید و سراغ موقعیت، جایگاه و نقش زنان در خانواده، جامعه و تاریخ رفت.  سوء تفاهم بزرگی ست که پنداشته شود سرشت و ماهیت زنانه، و وراثت و ژنتیک، ویا تمایزهای زیستی، روانی و فیزیولوژیک نقش تعیین کننده در این غیبت و حضور کمرنگ دارند. جامعه، دین، فرهنگ، سیاست و دیدگاه های مردسالارانه از موانع  مشارکت و حضورزنان، پرواز فکرو دست یافتنِ آنان به فکر”روشن”  بوده اند.

بنابراین پاسخ این پرسش که چرا زنان روشنفکرحضور تاریخی و اجتماعی شان نسبت به مردان روشنفکر کمرنگ تراست، روشن است.  تجربه های تاریخی نشان داده اند نقش بازی کردن عوامل تاریخی و اجتماعی ست که فکر”روشن ” پدید می آورد. فکر روشن  بربستر یک رابطه و تعامل اجتماعی و حضور در عرصه های مختلف حیات اجتماعی پدید می آید. محدودیت های گوناگون ، به ویژه محدودیت های اجتماعی و فرهنگی  و فقدان فرصت و امکان حضورفعال درعرصه جامعه وتبادل ها  فکری مانع پرواز فکر به سوی فکر” روشن” است

زنان در طول تاریخ در وجه غالب تحت نفوذ و سیطرۀ فکر مردانه زیسته اند، دراین معنا که مصرف کننده فراورده های فکرمردان بوده اند . محدودیت ها و نیز تفوق فرهنگ مرد سالارانه سبب شده اند تا زنان کمتر به تولید فکر، گفتمان وایده  سازی روی آورند و اگر در این عرصه دستاوردهائی نیز داشته اند، هم فرهنگ و قوانین مذکر و مردسالارانه، سنت و ساختارهای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی، و هم “خویشتن گریزی ” زنان مانع از انتشار و توزیع شایسته ایده ها شده اند.

 

در حال حاضر شرایط و روابط تا حدودی فرق کرده و دیگرگونه شده اند، رویکرد مردانه به عنوان رویکردی غالب در میهنمان در حال ریزش است. دستاورد تلاش و مبارزه زنان در ایران و جهان، انقلاب عظیم ارتباطی و رسانه ای،  زنان را با درس ها وتجربه های ارزشمندی آشنا کرده است.  فرآیند تولید فکر، گفتمان و ایده ، پرسشگری و نقادی ، آینده نگری و آزادیخواهی و آزاد اندیشی در میان بخش بزرگی از زنان میهنمان ارتقاء کمی و کیفی چشمگیری داشته است. زنان روشنفکرهرگونه تبعیض فردی و اجتماعی که عامل آن جنسیت زنانه باشد را زیرپرسش و نقد برده اند و با آن مخالفت کرده اند. امروز حتی درجنبش روشنفکری ایران تفوق مردانه  بهم ریخته است واین جنبش روبه سوی توازنی جنسیتی دارد. زنان روشنفکر همسنگ و هم وزن با مردان این جنبش را تقویت می کنند تا بی شک برضعف ها و لغزش ها، از جمله نگاه ” مذکر” در روشنفکری میهنمان، غلبه کنند.

 

****

زیرنویس:

*برگرفته از کتابِ ” در سایش روشنفکری”، در دست انتشار.

۱- در کتاب ” درستایش روشنفکری” نام و زندگی نامۀ ده ها زن روشنفکرآمده است.

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *